Katedra i Klinika Ftyzjatrii Śląskiej Akademii Medycznej została utworzona 1 września 1951 roku. Jej organizatorem i pierwszym kierownikiem był prof. dr hab. n. med. Leonard Deloff, który pełnił tę funkcję do 1973 roku.
W 1969 roku, Katedra i Klinika Ftyzjatrii zmieniła nazwę na Katedrę i Klinikę Ftyzjopneumonologii. W latach 1973–1993 kierownikiem placówki był prof. dr hab. n. med. Józef Pudelski, a po jego śmierci w 1993 roku, funkcję tę objął prof. dr hab. n. med. Kazimierz Oklek. W okresie od 1 lutego 2002 roku do 2024 roku kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Płuc i Gruźlicy (nazwa zmieniona w październiku 2003 roku) był prof. dr hab. n. med. Jerzy Kozielski. Następnie, w latach 2014–2023, funkcję kierownika sprawował prof. dr hab. n. med. Dariusz Ziora, a od kwietnia 2023 roku kierownikiem Katedry i Kliniki jest dr hab. n. med. Szymon Skoczyński, prof. SUM.
Katedra i Klinika od początku swojego istnienia mieści się w pomieszczeniach byłego PSK nr 3 w Zabrzu-Biskupicach, w budynku, w którym niegdyś funkcjonował Szpital Chirurgii Urazowej. Klinika aktualnie dysponuje 42 łóżkami (w tym 38 łóżek w oddziale chorób płuc i 4 w pododdziale rehabilitacji pulmonologicznej), a na terenie znajduje się również zespół poradni specjalistycznej oraz laboratorium mikrobiologiczne. Budynek szpitalny został odpowiednio zmodernizowany i przystosowany do potrzeb kliniki.
Od momentu powstania, Katedra i Klinika koncentruje swoje działania na zagadnieniach związanych z chorobami układu oddechowego, zarówno w kontekście krajowym, jak i światowym. Początkowo głównym obszarem działalności była diagnostyka i leczenie gruźlicy. W Pracowni Bakteriologicznej Gruźlicy prowadzone były badania nad biologią prątków gruźlicy oraz prątków atypowych, co sprawiło, że placówka stała się jedną z wiodących w Polsce pod względem poziomu naukowego i praktycznego. W tym okresie rozwijały się również inne obszary, takie jak mikologia układu oddechowego, badania bronchoskopowe oraz badania czynnościowe płuc, a prace te wskazywały na tworzenie fundamentów nowej specjalności – pulmonologii, która dynamicznie rozwijała się w krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych.
Katedra i Klinika Ftyzjopneumonologii Śląskiej Akademii Medycznej była jedną z nielicznych placówek w Polsce, która miała decydujący wpływ na rozwój nowoczesnej pulmonologii w kraju. Z biegiem czasu, zainteresowanie kliniki przesunęło się na diagnostykę i leczenie chorób śródmiąższowych układu oddechowego oraz nowotworów płuc, a zakres badań został poszerzony o nowoczesne metody diagnostyczne i lecznicze stosowane w światowej praktyce medycznej.
W ścisłej współpracy z II Katedrą i Kliniką Kardiologii Śląskiej Akademii Medycznej, Klinika wprowadziła badania układu krążenia płucnego, w tym pionierskie prace dotyczące hemodynamiki krążenia w chorobach śródmiąższowych płuc. Usytuowanie kliniki w regionie wielkoprzemysłowym skłoniło do prowadzenia badań epidemiologicznych wśród mieszkańców tego obszaru oraz oceny wpływu wziewnych czynników toksycznych na układ oddechowy.
Wraz z postępem medycyny, klinika wdrażała nowoczesne metody diagnostyczne, takie jak badania popłuczyn oskrzelowo-pęcherzykowych (BAL), badania immunologiczne, ultrasonograficzne oraz badania radiologiczne, które stały się niezbędnym elementem codziennej praktyki klinicznej. Wdrożenie nowoczesnych technologii umożliwiło szerszy zakres badań bioptycznych tkanki płucnej oraz opłucnej.
Klinika w swojej historii zatrudniała szereg wybitnych pracowników, w tym osiemnaście osób, które uzyskały tytuł doktora nauk medycznych oraz trzy osoby posiadające habilitację. Tytuł profesora nadzwyczajnego (profesora uczelni) otrzymali Leonard Deloff, Kazimierz Oklek, Szymon Skoczyński a tytuł naukowy profesora – Józef Pudelski, Jerzy Kozielski, Dariusz Ziora, Dariusz Jastrzębski.
Pracownicy kliniki pełnili liczne funkcje zarówno w ramach uczelni, jak i poza nią, m.in. prof. Leonard Deloff był prodziekanem Wydziału Lekarskiego Śląskiej Akademii Medycznej oraz konsultantem wojewódzkim w zakresie chorób wewnętrznych i gruźlicy. Z kolei prof. Józef Pudelski pełnił funkcję członka Międzynarodowej Unii Przeciwgruźliczej oraz przewodniczącego oddziału katowickiego Polskiego Towarzystwa Ftyzjopneumonologicznego. Profesorowie Jerzy Kozielski i Dariusz Ziora sprawowali funkcję specjalistów wojewódzkich w zakresie chorób płuc.
Klinika jest także aktywna na polu międzynarodowym, współpracując z placówkami zagranicznymi w Holandii, Danii i Niemczech. Posiada szeroką bazę dydaktyczną, prowadząc zajęcia dla studentów IV, V i VI roku Wydziału Lekarskiego oraz organizując staże podyplomowe, staże dla lekarzy specjalizujących się w pulmonologii, jak również chorób wewnętrznych. Klinika przeprowadziła także 21 przewodów doktorskich oraz 3 habilitacyjne. W jej ramach powstały liczne prace naukowe i publikacje dotyczące m.in. diagnostyki gruźlicy, chorób śródmiąższowych płuc, nowotworów płuc, stosowania metod wspomagania oddechu, w tym nieinwazyjnej wentylacji.
Klinika dysponuje nowoczesnym wyposażeniem diagnostycznym, w tym aparaturą rentgenowską, tomografii komputerowej, ultrasonograficzną, bronchofiberoskopami, w tym z funkcją EBUS. Przy Katedrze i Klinice działa również Diagnostyczna Poradnia Chorób Płuc oraz Poradnia Domowego Leczenia Tlenem. Klinika prowadzi leczenie schorzeń układu oddechowego z zastosowaniem nowoczesnych metod diagnostyczno-leczniczych, takich jak badania radiologiczne, wziernikowanie oskrzeli, badania bakteriologiczne i mikologiczne, ocena czynnościowa układu oddechowego, biopsje tkanki płucnej oraz popłuczyny oskrzelowo-pęcherzykowe (BAL).
Klinika aktywnie uczestniczy w organizacji studenckiej działalności naukowej oraz szkoleniu podyplomowych w zakresie diagnostyki i leczenia chorób wewnętrznych i chorób układu oddechowego, w tym wczesnego wykrywania nowotworów płuc oraz bronchoskopii.